In Engeland werd Tom McCarthy's eerste boek, Remainder dat nu al dateert van 2005, benoemd tot boek van het jaar. Ook bij ons, waar nu de Nederlandstalige versie verschijnt, wordt de roman met veel lof onthaald. Critici vergelijken zijn roman met grote klassieke toneelstukken als Antigone en Oedipus. In de tussentijd zat Tom McCarthy overigens niet stil: hij schreef een tweede boek, legt nu de laatste hand aan zijn derde en schreef een script voor de film Double Take.

Het hoofdpersonage in Dat Wat Overblijft raakt ernstig verwond door een mysterieus accident en krijgt daarvoor een astronomische bedrag als schadevergoeding. Hij is echter zijn volledige geheugen kwijtgespeeld. Op een avond tijdens een feestje herinnert hij zich plots iets bij het zien van een barst in de muur. Om die herinnering vast te houden, huurt hij een manager in die voor hem acteurs regelt die de hele scène opnieuw en opnieuw spelen. Waar haal je je inspiratie voor zo'n bizar verhaal?

Tom McCarthy: "Ik kreeg mijn inspiratie op dezelfde manier als het hoofdpersonage. Ik bevond me ook op een feestje in de badkamer, zag die barst in de muur en kreeg plots een déjà vu. Ik herinnerde mijzelf in dezelfde kamer, met dezelfde barst, maar begreep onmiddelijk dat het geen echte herinnering was. Het was een collage. Dat is zoals Proust beschrijft in À La Recherche Du Temps Perdu. Een mens kan zichzelf een trap inbeelden in een huis dat niet reeël, maar samengesteld is. Je neemt bijvoorbeeld het tapijt van het ene huis en het behangpapier van een ander. Je plaatst ze samen en je herinnert het je, ook al is het niet echt. Op een half uur tijd had ik het idee voor het verhaal."

Veel recensenten schrijven dat Dat Wat Overblijft een sciencefictionthriller is. Ga je daarmee akkoord?

Tom: "Ik heb dat er eerlijk gezegd nooit in gezien. Sterker nog: ik heb zelfs nooit sciencefiction gelezen."

Dat komt misschien omdat het onderwerp zo ver van het normale ligt?

Tom: "Ja, thans is het op een manier wel een vrij traditioneel thema, hoor. Kijk bijvoorbeeld naar Hamlet van Shakespeare. Die man is vervreemd, verveeld, rijk en onverschillig. De enige momenten dat hij wel levenslust heeft is wanneer ingehuurde acteurs voor hem de dood van zijn vader naspelen. Of neem nu Crash, een roman van J.G. Ballard. Het hoofdpersonage laat scènes van auto-ongelukken naspelen. Hij meent immers dat dat nog de enige reële gebeurtenis is, in een wereld waar we vervreemd zijn door de media. Dat waren twee grote inspiratiebronnen voor mij. Het intrigeert me dus eigenlijk best wel dat sommige critici beweren dat dit sciencefiction is.

Dat wat overblijft is grotendeels filosofisch van aard, maar bevat daarnaast ook een stevige portie humor. Hoe steek je die elementen in één roman?

Tom: "Zoiets doe je niet met opzet, dat gebeurt intuïtief. Ik las heel veel toen ik jong was, van veel verschillende auteurs. Ik imiteerde hen, ik las veel filosofie. En dan op een dag was ik dronken op een feestje en ….  Ik dacht toen trouwens ook niet na over filosofie. Het idee kwam gewoon, ook deels omdat die andere dingen al in mij zaten. Trouwens, als het gewoon een boek was over filosofie zou niemand het lezen en zou het ook geen goed boek zijn. Het is ook heel belangrijk dat het hoofdpersonage geen filosoof of intellectueel is. Als hij dat wel geweest was, zou hij bij het krijgen van die herinnering van die scheur meteen denken aan Proust en weten wat er zou gaan gebeuren. Het verhaal zou dan afgelopen zijn op bladzijde vijftien. Een van de critici zei iets heel leuks. Hij zei: "Het is een filosofische roman van de beste aard, omdat het geen filosofie bevat". Ik vond dat heel aardig en trouwens ook juist."

Is herhaling of repetitie ook belangrijk in je ander werk?

Tom: In zekere zin wel een beetje, maar in Remainder is dat toch het meeste. Daar is het echt een constante herhaling, opnieuw en opnieuw. Een bekende criticus benaderde me op een belangrijk event en hij zei tegen mij dat als ik nog meer succes wilde boeken en een carrière wilde, ik altijd hetzelfde moest doen, opnieuw en opnieuw. En ik had zoiets van: "Fuck you!". Ik heb herhaling gedaan en ik ben herhaling nu meer dan beu! Maar in feite dient herhaling voor bijvoorbeeld psychoanalysten zoals Freud, voor het verdrijven van bepaalde trauma’s. Wanneer er trauma is, is er herhaling. Het is dus heel relevant voor Dat wat overblijft.

Je legde de laatste hand aan Dat wat overblijft in 2001, maar het duurde echter nog tot 2005 tot het uitgegeven werd. Hoe komt het dat een boek van zo’n kaliber zo veel moeilijkheden heeft om een uitgeverij te vinden? Was het niet commercieel genoeg?

Tom: "Niemand wilde het publiceren! Om eerlijk te zijn, veel uitgevers waren wel geïnteresseerd maar diegenen die beslissen over de commerciële aspecten zagen het dan weer niet zitten. Het was enerzijds niet commercieel genoeg en anderzijds hadden ze zoiets van: ‘Er gebeurt helemaal niets’. Maar daat gaat het net om! Ze hadden trouwens ook nog nooit van Beckett gehoord. Uiteindelijk heeft een kunstuitgeverij uit Parijs het dan gepubliceerd. Ik troost me met de gedachte dat mijn schrijvershelden allemaal moeite gehad hebben om een uitgever te vinden."

Waarover gaat je tweede roman, Men In Space?

Tom: "Het verhaal speelt zich af in de vroege jaren '90. Een cosmonaut gaat de ruimte in, maar tijdens zijn ruimtereis valt de Sovjet Unie uit elkaar. Dat heeft de implicatie dat niemand nog de verantwoordelijkheid wil nemen om hem terug uit de ruimte te halen. Uiteindelijk blijft hij vier maanden in de ruimte, een beetje zoals een engeltje!"

Waar zal je derde roman over gaan?

Tom: "Over communicatietechnologie in de vroege twintigste eeuw, wanneer radio opkomt. Het gaat deels over de relatie tussen technologie en sterfte. In WOI bijvoorbeeld stuurde radio orders uit, waardoor soldaten vermoord werden. Het gaat dus over techologie als een plaats voor geweld."

Je hebt nu ook een script voor een film geschreven, Double Take. Zijn er nog meer plannen in die richting of ga je gewoon nog meer boeken schrijven?

Tom: "In de eerste plaats meer boeken. Dat wat overblijft wordt nu ook verfilmd, maar daar heb ik geen bijdrage voor geleverd. Dat ik het script voor Double Take geschreven heb, is eigenlijk louter toevallig.  Ik leerde Johan Grimonprez (de regisseur) kennen en van het een kwam het ander. Maar ik weet niet of zulke dingen nog vaak zullen voorkomen in de toekomst. Ik hou er ook van essays te schrijven, dus dat ga ik in de komende tijd ook nog heel veel doen."