Chris Anderson is de hoofdredacteur van Wired, het grootste en meest toonaangevende magazine over nieuwe media va de Verenigde Staten. Waar hij in de bestseller The Long Tail aantoonde dat de retailmarkt drastische veranderingen onderging met de komst van het internet (waar de schapruimte niet langer beperkt is en zodoende niet langer enkel de grote succesverhalen, maar ook de nicheproducten verkocht worden), toont hij dit keer aan dat gratis geld kan opbrengen. Althans, dat probeert hij.

Iedereen kent Google. Iedereen weet dat het gratis is. En iedereen weet dat het miljarden waard is. Maar hoe werkt het? Om deze vraag te beantwoorden, maakt Anderson een omwegje langs de geschiedenis en de terminologie van gratis. Zo kom je te weten dat gratis niet altijd gratis is; het wordt vaak gefinancierd met belastingsgeld, reclame of complementaire producten die de kosten voor beiden dragen. Dat laatste is het geval bij Google.

Zwart gat

So far so good. Er zijn echter enkele problemen aan dit model verbonden. Neem nu Google. Zij zijn zo groot dat ze het aankunnen om alles gratis te houden. En daar geweldig rijk mee te worden. Helaas zijn zij de enige die er rijk van worden. En geloof het of niet, maar net daar zijn ze niet helemaal gelukkig mee. Ze hangen namelijk af van aanverwante bedrijven die ze broodnodig hebben. Of hoe alles zijn nadelen heeft.

Daarnaast ondervinden ook de traditionele media problemen van het gratismodel. Zo zijn kranten die zich afvragen hoe lang ze nog kunnen doorgaan met gratis online berichtgeving niets nieuws onder de zon. Net zo gaat het met reclameboodschappen. Die zijn namelijk veel minder waard op het net. En zo gaat het maar door. Gratis lijkt wel een zwart gat waar alles ‘zoals het vroeger was’ in verdwijnt.

Dat laatste schijnt Anderson nu en dan te vergeten. Zijn boek is een lofzang voor Gratis. Geheel ongelijk heeft hij niet; de mogelijkheid zijn legio. Toch lijkt hij in zijn enthousiasme te vergeten dat er ook bedrijven over de kop zijn gegaan in hun poging Google en zijn gelijken bij te benen. Ook de toch niet geheel onbelangrijke vraag wat er met de bestaande economie - die momenteel nog grotendeels gebaseerd is op het principe van betaling, zo ook voor de werknemers - zal gebeuren, wordt (wijselijk?) verzwegen.

Slim gezien

Anderson’s theorie over Gratis vertoont met andere woorden net als die van de Long Tail enkele belangrijke lacunes. Intussen toonde onderzoek aan dat, ondanks de onbeperkte schapruimte op het internet, nicheproducten het online amper beter doen dan in de winkel. Het lijkt slechts een kwestie van tijd voor hetzelfde met deze theorie gebeurt. Helaas zullen bedrijven het falen van de gratistheorie harder voelen aankomen dan dat van de Long Tail. Misschien toch nog even de kat uit de boom kijken of heel voorzichtig enkele eerste stappen zetten.

We moeten hem wel nageven dat zijn strategie vruchten afwerpt: eerst je inhoud gratis verspreiden helpt om interesse te wekken. Maar aangezien een boek toch beter leest dan een PDF-file (althans tot de e-reader ingeburgerd is, maar dat is dan weer een andere discussie), koopt iedereen uiteindelijk toch het boek. Slim gezien.