In deze remake van Sidney Lumets magistrale Twelve Angry Men (1957) vergadert een groep juryleden over het lot van een jonge Tsjetsjeen die beschuldigd wordt van de moord op zijn Russische adoptievader.

Regisseur Nikita Mikhalkov - ook wel eens de Russische Spielberg genoemd - kiest er van het begin voor om de kijker in het ongewisse te laten wat betreft het proces en de situatie. In plaats van een kader te voorzien werpt hij ons tussen de juryleden die, bij gebrek aan betere infrastructuur, opgesloten worden in de turnzaal van een school om te beraadslagen. Het enige wat duidelijk wordt is dat het gaat om een Tsjetsjeense jongen die beschuldigd wordt van de moord op zijn adoptievader, een officier in het Russische leger. Van de jongen krijgen we weinig te zien. Nu en dan een shot van hem, wachtend in zijn cel, soms een flashback uit zijn kindertijd die ons amper wijzer maakt.

Op die manier trekt Mikhalkov – die overigens zelf de rol van juryvoorzitter opneemt – een belangrijke parallel met de oorspronkelijke film. In Lumets versie was de beklaagde een jonge Latino. In 12 is het een Tsjetsjeen. De rassenkwestie is dus vanzelfsprekend een belangrijk en zwaarwichtig onderwerp in deze plot. In zekere zin is dat in 12 zelfs intrigerender, vanwege de vagere achtergrond die we in het Westen hebben over de situatie in het verscheurde Rusland.  

Urenlange discussie

Eens in de gymzaal denken de heren van de jury dat ze hun burgerlijke plicht op twintig minuutjes zullen vervullen. Helaas, één van de twaalf stelt zich vragen bij de zogezegd overduidelijke schuld van de beklaagde. Wat volgt is een urenlange discussie – het binnenvallende middaglicht dat stilaan verandert in avondschemering is een niet te onderschatten sfeerfactor, – een eigen geïmproviseerd onderzoek en een diepere blik in de afzonderlijke situaties van de juryleden. Hoewel de twaalf persoonlijkheden niet grondig uitgediept kunnen worden, zorgen hun anekdotes en hun positie ten opzichte van het proces voor een geladen en boeiende interactie.

Tijdens de beraadslaging komen maatschappelijke en sociale kwesties van het huidige Rusland versluierd naar boven. De film is geen directe kritiek op het beleid, maar toch halen verschillende scènes en dialogen fel uit naar de corruptie die nog steeds alomtegenwoordig is in het land. Voorbeeld hiervan zijn de grafdelvers die de rouwenden geld aftroggelen voor betere begraafplaatsen.

Tweede jury

Het is een kunst hoe Mikhalkov een verhaal boeiend heeft gehouden zonder veel achtergrondinformatie te leveren, zonder verandering van locatie, zonder zelfs de persoon waar de zaak om draait erbij te betrekken. De weinige buitenshots en flashbacks leveren soms een breekpunt, maar op enkele zeldzame momenten na verveelt 12 nooit. Mikhalkov geeft ons, door zijn vele overzichtsshots van de vergaderzaal, zelfs het gevoel een tweede jury te zijn. De monologen van de juryleden lijken direct aan ons gericht. In zekere zin vormen wij het eindoordeel, niet over het proces, maar over de totaalsituatie. Net daarom wordt de film niet specifiek vanuit iemands standpunt gefilmd.

Voor 12 is geduld vereist. Je moet niet willen dat dingen vooruit gaan, geen actiescènes verwachten, geen onnodig drama. Als je Mikhalkov zijn verhaal laat vertellen zonder zelf de uitkomst te willen vinden, is 12 een pareltje van een film. Nee, het evenaart Sidney Lumets versie niet (overigens op nr. 7 in IMDb’s top 250, behoorlijk hoog gegrepen), maar dat is ook niet de bedoeling. 12 is een zeer geslaagde remake van een zeer sterke regisseur, en een absolute aanrader.