Klein, maar ultrafijn dwaallicht

Een mens moet zijn klassiekers kennen. Het is onmogelijk je secundair diploma te halen zonder dat je de regels "maar doodslaan deed hij niet" spontaan begint aan te vullen. Het Dwaallicht is echter een totaal ander soort tekst van Willem Elsschot. Veel langer dan het gedicht Het Huwelijk is het niet, want het boek telt ocharme zestig pagina's. Maar als je Willem Elsschot, pseudoniem voor Alfons De Ridder, heet, heb je niet veel meer nodig om een klassieker te kunnen schrijven. 

Dat het hier om een klassieker gaat, heeft niet alleen te maken met het feit dat het boek voor het eerst in 1946 werd uitgegeven. Niet al wat oud is, is per definitie ook kwaliteit. Voor de sterke verhaallijn moet je het op het eerste gezicht ook niet doen aangezien er eigenlijk, achteraf bekeken, helemaal niets gebeurt. Het is net de kracht en het verhaal dat uitgaat vanuit dit doodeenvoudige verhaal dat de roman zo sterk maakt.

Rijstkakkers

Het verhaal start wanneer Frans Laarmans - die vaak als het alter ego van Elsschot wordt beschouwd - onderweg naar huis drie "rijstkakkers" tegenkomt. Niets rascistisch bedoeld, want in die tijd was rijstkakker nog een volledig neutrale benaming voor Oosterse scheepslui. De drie Indiërs, die op het einde van het verhaal eigenlijk Afghanen blijken te zijn, zijn op zoek naar Maria Van Dam. Sommige zaken veranderen nu eenmaal nooit: wie op zee zit, wil een vrouw als hij voet aan wal zet. 

Laarmans neemt de drie op sleeptouw en probeert, aan de hand van een kartonnetje met een onleesbare krabbel op, het adres van vrouwe Van Dam te vinden. Iets waar zij niet in zullen slagen. Dat hoeft ook niet, want heeft niet iedereen een Maria Van Dam? Een illusie die we beter niet opnieuw tegenkomen omdat het anders ferm zou kunnen tegenvallen?

Waardevol testament

Deze heruitgave toont aan dat er ooit een mooie Nederlandse taal bestaan heeft. Eén die de laatste jaren veel te weinig wordt gebruikt en die ook in boeken amper nog opduikt. Dat is geen ramp, alles evolueert en dat is logisch, maar het is zo fijn om opnieuw woorden zoals "sedertdien", "lediggezogen" en "verzwinden" te lezen. Zelfs het Nederlands krijgt dan een zangerige klank. Het bestaat, maar een mens moet er voor in de literatuur duiken. 

Er wordt gezegd dat Elsschot met Het Dwaallicht zijn testament schreef en afscheid nam van het publiek. Onzin, want hij begon met een volgende roman. Een roman die weliswaar onafgewerkt is achtergegebleven door zijn sterven. Dat maakt van Het Dwaallicht echter geen minder waardevolle vondst..