Congo? Bingo!

Congo viert op 30 juni de vijftigste verjaardag van zijn onafhankelijkheid. Het grote uitgestrekte land scheurde zich in 1960 af van het kleine België. Naar aanleiding van die verjaardag zijn er al talloze boeken verschenen over onze voormalige kolonie, maar als u er één leest, lees dan Congo, een geschiedenis van David Van Reybrouck. Het is het magnum opus geworden van Van Reybrouck. Pas op, met zijn 700 pagina’s is het geen gemakkelijk leesvoer, maar om juist geïnformeerd te worden, bent u bij Van Reybrouck aan het juiste adres.

David Van Reybrouck reisde in 2003 voor de eerste keer naar Congo en sindsdien is hij gefascineerd door de enige kolonie die België ooit gekend heeft. Gefascineerd, maar ook onder de indruk van de problemen waarmee het land te kampen heeft. “Het land werd 50, maar de inwoners werden het niet meer”, schrijft hij. Een uitzondering op die regel is Nkasi, een Congolees die beweert dat hij geboren is in 1882. Van Reybrouck neigt hem te geloven doordat hij details kan vertellen die je alleen maar kan vertellen als je het meegemaakt hebt en wie zijn wij om aan Van Reybrouck te twijfelen? Van Reybrouck zou Nkasi vele keren interviewen en daar ligt de sterkte van dit boek. De geschiedenis van Congo wordt doorspekt met nooit eerder gepubliceerde persoonlijke verhalen van Congolezen. Van Reybrouck schrijft met een vlotte, stilistische pen, en bij alles wat hij schrijft, merk je dat in dit boek uren tijd is gekropen. Het is een uiterst gedocumenteerd boek.

Congo, een geschiedenis

De geschiedenis van Congo begint met de ontdekkingen van de wereldberoemde ontdekkingsreiziger Stanley. In de negentiende eeuw heerst er in Europa een ontdekkingskoorts. Stanley wordt in opdracht van een kracht de brousse van Afrika ingestuurd. Hij doorkruist er als eerste het Victoriameer en het Tanganyikameer en brengt als eerste de loop van de Congo, de rivier, in kaart. De blanke Stanley maakte indruk op de Congolezen: “Heel vaak twijfelde de bevolking eraan of de blanken wel normale stervelingen waren. Doordat in grote delen van Sub-Saharisch Afrika wit de kleur van de dood was, moesten ze wel uit het land van de doden komen”, schrijft Van Reybrouck.

Terwijl Europa volop in de industriële revolutie zat, zagen de Congolezen voor het eerst een blanke. “Het regende uitvindingen en ontdekkingen in Europa, maar in Centraal-Afrika druppelde dat niet door.”

België in the picture

In 1885 wordt Congo bezit van koning Leopold II. In het begin kreeg de kolonie geen geld van de Belgische regering. Congo werd beschouwd als persoonlijk bezit van de vorst, en Leopold II heerste dan ook als een absoluut vorst in Congo. Hij beschouwde het land als zijn jewel on the crown. Maar de ontdekking van rubber veranderde het leven van vele Congolezen.

“Het is onmogelijk te zeggen hoeveel mensen direct of indirect gestorven zijn aan Leopolds rubberpolitiek”, schrijft Van Reybrouck. De Congolezen werden uitgebuit voor de exploitatie van rubber, terwijl België met de opbrengsten ging lopen.

Congo is ziek

“Het schitterende azuur is verdwenen. De turkooizen rimpeling onder de middagzon is weg. Het peilloze kobalt waaruit de zon opsteeg, het ultramarijn van de schemering, het loodgrijs van de nacht: voorbij”, schrijft Van Reybrouck. En het klopt. Congo is niet langer de jewel on the crown. Het land is vandaag in chaos en de rol van de geschiedenis mag daar niet bij genegeerd worden. Het vatleggen van de grenzen leverde nog tot in 2007 problemen op. Leopold II annexeerde Congo in 1885 “met Risk niet via Blitz”. De problemen waarmee Congo vandaag geconfronteerd wordt zijn groot, en de uitdagingen zijn gigantisch.

Van Reybrouck heeft met Congo, een geschiedenis zichzelf overtroffen. Voor het boek ging hij pluizen in zeldzaam archiefmateriaal, voerde hij honderden gesprekken met Congolezen en dat werd allemaal mooi in de geschiedenis van Congo gepuzzeld. En het resultaat is verbluffend, het is een echt pareltje geworden!