Nootebooms Europa

"Op reis leer je jezelf kennen", schreef de Arabische wijsgeer Ibn al-Arabi in de twaalfde eeuw. Nooteboom gaf dat in een van zijn essays aan als belangrijke drijfveer om altijd op pad te zijn. Talloze omzwervingen kregen hun weerslag in de vorm van reisverhalen, Nootebooms meest beoefende genre. Labyrint Europa is opgevat als deel één van zijn literaire fragmenten over Europa van 1957 tot 1966, deel twee zal gaan over de periode van 1967 tot nu.

Literaire fragmenten, inderdaad, het zijn stukjes van slechts drie tot vier bladzijden die zich elk op een andere Europese bestemming afspelen. Nooteboom blijkt meester in het oproepen van sfeer. Hij beschrijft de plaatsen vaak vanuit een eenvoudig tafereeltje dat hij waarneemt of waarvan hij zelf deel uitmaakt. Als een goede fotograaf selecteert hij de details die relevant zijn. “Maar een stad kun je niet opnoemen, je moet hem lopen, langzaam slenterend langs de geldwinkels vol hompen goud en raadselachtige bankbiljetten in de rua do Douro, of langs de theesalons (salão de chá) waar het vol zit met Portugese dames die zich verdoven met barok gebak in koloniale kleuren (Lissabon, 3 oktober 1959)."

Eerlijk

Nooteboom probeert het niet mooier te maken dan het is, hij geeft weer wat hij subjectief waarneemt. Wanneer hij bijvoorbeeld het stierenlopen (Encierro) in Pamplona maar niets vindt, leest de absurditeit van het hele concept zich tussen de regels: “ik wou er toch maar liever niet bij blijven, die andere zeven dagen”. Of in café La Bohemia in Barcelona is een vrouw “van Jeroen Bosch, en gedraagt zich daarnaar.” Nooteboom windt er geen doekjes om, en die eerlijkheid siert. De grote valkuil van reisverhalen is wellicht dat schrijvers te lyrisch worden over wat ze zien; Nooteboom is vooral accuraat in zijn beschrijving.

Interessant aan deze bundel is dat tijd en context soms opmerkelijk verschillen van het Europa zoals het nu is. Op zo'n vijftig jaar tijd heeft de maatschappij grote veranderingen ondergaan en steden en infrastructuur veranderen snel. Behalve als reisfragmenten kan deze bundeling dan ook gelezen worden als een verzameling tijdsfragmenten. De thema's zijn echter tijdloos.