Oorlogje spelen voor gevorderden

De Chileense Roberto Bolaño brak voorgoed door met zijn alom bekende meesterwerk 2666. De roman werd postuum uitgeven, want Bolaño stierf in 2003 aan een fatale leverziekte. Het boek ontketende een ware hype rond het enfant terrible dat Bolaño was, waardoor veel van zijn ongepubliceerde schrijfsels werden opgedolven en gepubliceerd. Het Derde Rijk is ook zo’n roman.

Roberto Bolaño schreef Het Derde Rijk waarschijnlijk al ergens in de jaren 80. De titel van het boek doet vermoeden dan het een oorlogsverhaal avant la lettre is. Dit is echter niet geheel terecht. Het verhaal gaat immers in grote mate over een strategisch oorlogsbordspel, Het Derde Rijk, waarin de spelers de Tweede Wereldoorlog herspelen.

Oorlog aan de Spaanse Costa

Het Derde Rijk is in feite een traditionele roman. Het verhaal speelt zich af in het toeristische Spanje, aan de Costa Brava, waar het jonge Duitse koppel Udo Berger en Ingeborg hun eerste vakantie doorbrengen. Al hebben Udo en Ingeborg elk een ander idee van vakantie. Ingeborg maakt er kennis met een ander Duits stel, Hannah en Charly, en volgt hen op hun uitstapjes naar discotheken en het strand. Udo doet daar maar gedeeltelijk aan mee en trekt zich liever terug in zijn hotelkamer waar hij verdere strategieën wil bedenken voor zijn hobby en ultieme tijdverdrijf, “Het Derde Rijk” (in Stuttgart is hij bovendien kampioen van deze wargame). Wanneer Charly vermist wordt na een surfuitstapje, verandert de sfeer aan de Spaanse Costa. Hannah en Ingeborg die dit niet aankunnen, keren terug naar Duitsland. Udo echter zal in Spanje blijven tot zijn vriend Charly gevonden is.Dit hele plan loopt uit de hand als hij kennismaakt met de opzichter van plezierbootjes op het strand. De man is zo zwaar verminkt, met brandvlekken op het aangezicht en de armen, dat iedereen hem De Verbrande noemt. Udo laat hem kennismaken met het spel. Al snel blijkt dat hij er grote aanleg voor heeft en dat hij iedere speelbeurt sterker en sterker wordt...

De relatie tussen Udo en De Verbrande zorgt voor een zekere spanning in het boek, die het verhaal ook draagt naar het einde toe. De Verbande is immers een antifascist (hij speelt met de geallieerden en Udo met de asmogendheden) en voor hem is dit spel niet louter fictief. Hij gaat er zo in op dat de grenzen tussen realiteit en fantasie dreigen te vervagen. Ook Udo voelt dit aan en vervreemdt van de werkelijkheid. Wat zal De Verbrande doen als hij Berlijn heeft ingenomen en als Udo zich dient over te geven? Neemt hij dan ook bezit van Udo en zal hij doen wat er met alle nazi’s gedaan werd?

Ethisch verantwoord?

Deze roman speelt met de grenzen tussen relatiteit en fictie. In welke mate kunnen volwassenen oorlogje spelen als tijdverdrijf zonder er zelf in betrokken te geraken? De stijl van het boek leent zich goed voor deze problematiek. Het verhaal werd immers opgetrokken als het dagboek van Udo. Naarmate hij zelf meer verstikt raakt in het spel, worden zijn vertelsels ook grimmiger en onduidelijker.

Alhoewel het zeer goed geschreven is en een interessante uitdieping heeft, is het verhaal soms ietwat langdradig. De uiteenzettingen van de saaie Udo die heel anders is dan de doorsnee toerist en die bijna niets doet de hele dag, maken het bij momenten eentonig om verder te lezen. Ook de traktaten over het spel, waarin de hele oorlogsuitvoering tot in de puntjes wordt uitgelegd, maken het er niet gemakkelijker op. Al zal deze roman beslist de Bolaño-liefhebbers kunnen bekoren.