Tegenslagen, wanhoop en onvolmaaktheden

Legende van een Zelfmoord is het debuut waarmee de Amerikaan David Vann (1966) zijn reputatie vestigde. In de Nederlandse versie wordt het uitgegeven als een verhalenbundel, maar de novelle Sukkwan Island die het hart van het boek vormt, wordt ook afzonderlijk uitgegeven, waardoor Vann er de Franse Prix Médicis Etranger 2010 won.

Die Franse prijs is slechts een kleine parel aan de kroon die de afgelopen jaren op het hoofd van David Vann werd gezet. Als de schrijver niet druk was met prijzen in de wacht slepen, kon hij zich bezighouden met alle overenthousiaste en lovende recensies aan de muur te hangen. De Standaard noemde Legende van een Zelfmoord “een bundel die tot het mooiste behoort wat in 2010 verscheen” en had er vijf sterren voor veil.

Voor de auteur in kwestie is zoiets een groots festijn, maar het maakt het er voor de lezer niet makkelijker op. Je begint aan een boek waarvan eigenlijk al bij voorbaat vaststaat dat je het geweldig zal vinden. Als dat niet het geval is, heb je het waarschijnlijk niet begrepen. Dolenthousiast maar met enigszins trillende handen begonnen wij aan het boek.

Drie verhalen

Omdat Sukkwan Island veruit het meeste plaats inneemt, lijken de drie verhalen ervoor enkel opstapjes naar het pièce de résistance van het hele boek. Ichtyologie is een uitstekende inleiding op het leven van Vann, voor wie op voorhand geen idee had waarover het boek zou gaan. De zelfmoord van zijn vader dus. Rhoda schetst het verhaal van die vader en Een Legende over Goede Mannen brengt het verhaal van de moeder na de echtscheiding die in het eerste verhaal werd geschetst.

Het is geen overrompelend proza geworden, maar het maakt wel erg nieuwsgierig naar de novelle die we nog tegoed hebben. De verhalen maken de lezer ook gewend aan het autobiografisch opzet, hoewel dat later verloren moeite zal blijken. In Sukkwan Island gaat Roy (de zoon) samen met Jim (de vader) in een hut wonen op een verder onbewoond eiland in Alaska. Roy is dertien jaar, maar Jim heeft hem kunnen overhalen en ze plannen er meer dan een jaar te verblijven. Dat klinkt idyllisch, maar het beeld dat eerder van Jim werd opgehangen, maakt de lezers wantrouwig.

Van de regen in de drop

Volkomen terecht. Alles wat kan mislopen, gaat fout. De hut blijkt erg tegen te vallen en wordt even later ook door een beer overvallen, waardoor de mannen hun ingeslagen voedsel kwijtspelen. Die teleurstelling te boven gekomen, valt Jim van een klif waardoor hij dagenlang bewusteloos blijft. Er is ook altijd wel iets mis met het weer. Bovendien schieten Roy en zijn vader niet bepaald goed met elkaar op en wil de ene de hele tijd naar huis (Roy) en de ander (Jim) naar een vrouw.

Ondanks een spectaculaire pointe die schwung in het verhaal brengt, leest deze novelle vooral als een opeenstapeling van tegenslagen, wanhoop en onvolmaaktheden. Zoveel miserie maakt ons na enkele tientallen bladzijden mismoedig, waardoor we onze aandacht verliezen en de overrompeling daardoor niet kan plaatsgrijpen.

Na Sukkwan Island volgen nog twee verhalen die de relatie tussen vader en zoon verder uitdiepen. Op het einde wordt die zelfs warmer dan ooit voor mogelijk kon worden gehouden, maar ze blijft steeds onvermogend. Het boek geeft zo een gevoelig en, voor de snel geëmotioneerden onder ons, misschien aangrijpend beeld van vader en zoon, maar de novelle binnenin mist schromelijk doel.