Gestameld Liedboek
Erwin Mortier
"Mijn moeder heeft me vandaag een stofbeurt gegeven, ze meende dat ik een meubel was. Misschien een ladekast of een oud fornuis. Ze ging met een helgeel doekje over de knopen in mijn hemd, naar mijn hals toe, wimpelde ermee rond mijn oren, stofte mijn kin af. Toen gaf ze een teken dat ik mijn mond moest opendoen en propte daar de stoflap in en vergat ons."
Deze schrijnende woorden vormen de inzet van Erwin Mortiers boek over de wrede ziekte van Alzheimer, die zijn moeder hoe langer hoe meer tot een onherkenbaar persoon ziet transformeren. Symbolisch genoeg is het eerste teken aan de wand dat zijn moeder het woord "boek" niet meer kan oproepen. “Of ik dat nog ’s ging doen, dat schrijven, hoe heet dat, zo’n ding.”
Vanaf dan verbrokkelt zijn moeders persoonlijkheid onverbiddelijk. Ze eet enkel nog spiegeleieren, de eieren die haar vroeger deden kokhalzen. Ze wordt angstig en rusteloos. Ze herkent haar eigen kinderen niet meer.
Onpersoonlijk & chaotisch
De vergelijking met Sprakeloos van Tom Lanoye dringt zich op, hoewel er een wereld van verschil bestaat tussen beide boeken. Lanoyes moeder was al enkele jaren overleden toen hij het boek schreef, Mortiers moeder leeft nog steeds. Beiden schrijven vanuit een volledig ander perspectief. Terwijl Lanoye een heel persoonlijk boek heeft geschreven, kunnen Mortiers schrijfsels eerder als universeel geïnterpreteerd worden, toepasbaar op elke persoon die langzaam uit het leven wegglijdt door die vreselijke ziekte. Mortier versterkt dat effect door over zijn moeder te spreken als "moeder", "ma" of "ze". Hij vermeldt maar één keer haar naam, Nelly.
Lanoye heeft zijn verhaal chronologisch opgebouwd en er één geheel van gemaakt. Mortier heeft bewust niet voor een chronologisch verloop gekozen. Ook qua vorm heeft hij zijn verhaal op gefragmenteerde wijze neergepend door op weloverwogen plaatsen witregels te laten. “Dat brokkelige, voortdurend onaffe, niet te voltooien aspect van leven dat hoort bij de ziekte van Alzheimer”, verklaart Mortier.
Het contrast tussen de gezwollen lyrische taal en de korte krachtige bewoordingen raakt je tot in de diepste vezels van je lijf. Ontroerend mooi en tegelijkertijd ongelooflijk wreed.
16 december 2011
