Neerdalen en opveren in het circus van de spionage

Het verhaal van John le Carré volgt George Smiley die uiterst consciëntieus een mol zoekt in de top van de Britse inlichtingendienst, in intieme kringen beter gekend als "het Circus". Zelf werd Smiley samen met zijn baas Control uit het Circus verwijderd na een mislukte operatie in Tsjecho-Slowakije. Het verleden en de diep ingekerfde levenslijnen van de mensen die het Circus belichamen, worden in mijmeringen en milde gesprekken ontleed. 

Imposante karakters met een klein hartje

Het boek, dat een aaneenschakeling vormt van meesterlijke karaktervormingen en een schrander net van conflictueuze relaties, begint aan de queeste naar de verrader aan de top door een belangrijke zijsprong te maken naar Jim Prideaux, een neergeschoten Britse agent die op pad gestuurd was door Control voor operatie Testify. Jim leeft ondergedoken als schoolleraar en brengt de eenzame Bill Roach enkele kneepjes van het spionagevak bij. Le Carré maakt van Jim een magistrale karakterschets. Met detail en passie maakt hij van elke figuur in dit boek een broer, een zus, een vader... kortom een familielid.

Glorieus einde

Naar het einde van het verhaal voelen we niet alleen mee met Smiley, maar kruipen we zelf in 's mans minzame huid. Elk radertje in het verhaal klopt en dit maakt van de ultieme ontmaskering het orgelpunt van een zeer geslaagde opvoering. 

Smiley wil niet triomferen, maar de waarheid uitspitten en Karla, de sterke man bij de Rusissche inlichtingendienst, een levensbelangrijke pion ontnemen. Toby Esterhase, Bill Haydon, Roy Bland, Percy Alleline: wie van deze vier speelt de wolf in schaapsvacht?

Boek vs. film

De film kan moeiteloos het niveau van het boek behouden en het voelt als kijker wonderlijk aan om figuren als George Smiley en Control te zien verschijnen op het witte doek als respectievelijk Gary Oldman, die hier meer dan terecht een Oscarnomatie voor in de wacht sleepte, en John Hurt. De film besteedt net iets meer aandacht aan het plot en ontvouwt sneller de plannen, maar levert evenzeer onnavolgbare detailfantasieën en sfeervolle, in Koude Oorlog gedrenkte personages op.

Vakkundige adaptatie

De algemene leidraad blijft een serie van lange diepgravende en steeds meer onthullende gesprekken met het druilerige, sombere Engeland en de stoffige, rokerige barakken van het Circus als achtergrond. De overdrijvingen die zich in het boek bevinden om aan verbeeldingskracht te winnen worden met erg veel vakmanschap door de scenarioschrijvers omzeild zonder dat de personages aan kracht inboeten. Regisseur Tomas Alfredson brengt het poppenspel  geheel in de stijl van le Carré naar de kijker: minutieus en met klasse dus. 

Film en boek maken elkaar sterker. Een symbiose die de tijd van de Koude Oorlog niet enkel boeiender maakt, maar op een geheel eigen manier de tijd ook een bepaalde cool bijbrengt.

> Recensie Tinker, Tailor, Soldier, Spy