De tocht van de olifant
HETPALEIS
Regisseur Stefan Perceval brengt met José Saramago’s ‘De tocht van de olifant’ literatuur op de planken. De romanbewerking verhaalt de kroniek van een olifant, geschonken als huwelijksgeschenk door de Portugese koning aan de Oostenrijkse keizer. Acteerkanonnen van dienst zijn Sien Eggers en Marc Van Eeghem, geflankeerd door livemuziek van Jef Neve.
Veel meer dan een over de grenzen heen, barre voettocht van Lissabon naar Wenen, handelt deze gevaarlijke en waanzinnige reis over de fundamenten van het leven: vriendschap, liefde, geloof en macht. Maar vergis je niet: Nobelprijswinnaar José Saramago is niet mals voor de moderne, lichtgelovige en corrupte maatschappij. Zijn teksten zijn niet gespeend van enige kritiek en didactiek, getuige volgende parafrase : “Het verleden is een terrein vol stenen waar velen liefst overheen zouden razen alsof het een autosnelweg was, terwijl anderen geduldig van steen naar steen stappen en die allemaal optillen, omdat ze willen weten wat eronder zit.” De auteur ontpopt zich telkens als een literair psycholoog en is een kei in het verschaffen van glasheldere analyses van de menselijke psyche.
De olifant als metafoor van het eigenzinnige
Maar ook op de vigerende wereldsystemen heeft Saramago een eigenzinnige kijk. Zijn werk, en in het bijzonder ‘De tocht van de olifant’, toont hoe bijvoorbeeld godsdienst in combinatie met wereldlijke macht mensen kan onderdrukken. Over hoe de Kerk en naties schema’s en structuren opleggen die eigenlijk niets meer zijn dan een makkelijk te doorprikken luchtbel, maar de bevolking wel danig beïnvloeden en naar hun hand trachten te zetten. De olifant daarentegen lapt alle conventies aan zijn laars, maar bereikt wel steeds zijn doel of bestemming. De olifant heeft letterlijk en figuurlijk een olifantenhuid. Hij is onvoorwaardelijk.
Olifant-piano
Dat de olifant centraal staat in het stuk, blijkt ook uit de compositie. Midden in het podium staat een gigantische vleugelpiano die de vorm aanneemt van een olifantenhoofd. Bovenop de monoliet bevindt zich pianist Bram Weijters die de muziek verzorgt. Door de olifant en de muziek te versmelten tot een geheel, ontstaat er een soort van ‘olifant-piano’. Een muzikaal lichtbaken in donkere tijden, interveniërend daar waar mensen in gebreke blijven.
Latente weelde
Stefan Perceval heeft kortom alle ingrediënten om een huzarenstukje in elkaar te boksen, maar de voorstelling bereikt echter nooit een hoogtepunt. Beide acteurs verdienen een pluim voor het memoriseren van de ellenlange monologen, in het bijzonder Marc Van Eeghem voor de vertolking van het merendeel van de personages, maar toch weten ze niet volledig te overtuigen. Vooral Sien Eggers lijkt zich niet in haar sas te voelen als alwetende verteller. Haar bekende stem heeft een overtuigende emotionele reikwijdte, maar komt niet volledig tot haar recht. Ook de krachtige boodschap die in het verhaal zit vervat, komt niet volledig tot uiting. De maatschappijkritiek is latent aanwezig, maar zou gerust wat meer expliciet op het voorplan mogen treden.
Los van deze kanttekeningen, blijft ‘De tocht van de olifant’ echter aangenaam theater, omwille van de warme aanwezigheid van de acteurs, de literaire pracht en de kritische insteek.
16 februari 2012
